Άρθρο του Δημητρίου Τραπεζιώτη Προέδρου του Δ.Σ. του Ινστιτούτου Έρευνας και Μελέτης Θουκυδίδης.
Η ταινία «Καποδίστριας», του 2025 αποτελεί μια δημιουργία που εντάσσεται σε μια ώριμη φάση της κινηματογραφικής δημιουργίας του Γιάννη Σμαραγδή και είναι μια συνειδητή απόπειρα επαναπροσέγγισης των ιδρυτικών στιγμών του νεοελληνικού κράτους. Το έργο δεν περιορίζεται μόνο στη δραματοποιημένη αφήγηση της ζωής του πρώτου Κυβερνήτη της Ελλάδας, αλλά επιδιώκει να αναδείξει το βαθύτερο πολιτικό και ηθικό περιεχόμενο της δράσης του. Στην εν λόγω ταινία του Γιάννη Σμαραγδή, η ιστορία αντιμετωπίζεται όχι ως στατικό παρελθόν, αλλά ως πεδίο στοχασμού με σαφείς αναφορές στο παρόν.
Ο Καποδίστριας παρουσιάζεται ως πολιτική μορφή που δρα μέσα σε ένα ευρωπαϊκό περιβάλλον υψηλής διπλωματίας και κρατικού ορθολογισμού. Την εμπειρία του αυτή ο Καποδίστριας προσπάθησε να μεταφέρει στο νεοσύστατο ελληνικό κράτος, το οποίο καλείται να μεταβεί από τη φάση της επαναστατικής ρευστότητας σε μια μορφή θεσμικής κανονικότητας. Η ταινία αναδεικνύει με σαφήνεια το χάσμα ανάμεσα στο όραμα αυτό και στις κοινωνικές και πολιτικές δομές της εποχής, χωρίς να αποδίδει τη σύγκρουση σε απλουστευτικά σχήματα καλών και κακών. Αντιθέτως, η ένταση παρουσιάζεται ως δομικό πρόβλημα μιας κοινωνίας που αναζητεί ακόμη τη σχέση της με το κράτος.
Η σκηνοθετική προσέγγιση του Σμαραγδή είναι ανοιχτά υποστηρικτική προς την ιστορική μορφή του Καποδίστρια, χωρίς ωστόσο να οδηγεί σε άκριτη εξιδανίκευση. Ο Κυβερνήτης παρουσιάζεται ως τραγική πολιτική φυσιογνωμία, η οποία επωμίζεται το βάρος της εξουσίας σε ένα περιβάλλον κοινωνικής ανωριμότητας και έντονων τοπικών συμφερόντων. Η επιμονή του στη διοικητική οργάνωση, στην εκπαίδευση και στη συγκρότηση ενός λειτουργικού κράτους δικαίου αναδεικνύεται ως πράξη πολιτικής ευθύνης, αλλά και ως πηγή σύγκρουσης με παγιωμένες αντιλήψεις, πρακτικές και συμφέροντα.
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά το γεγονός ότι η ταινία, ως προϊόν της δεκαετίας του 2020, συνομιλεί άμεσα με σύγχρονους προβληματισμούς γύρω από τη λειτουργία των θεσμών, τη σχέση κοινωνίας και κράτους και το περιεχόμενο της πολιτικής ηθικής. Ο Καποδίστριας δεν προβάλλεται ως απόμακρη ιστορική μορφή, αλλά ως διαχρονικό παράδειγμα πολιτικού που αντιλαμβάνεται την εξουσία ως ευθύνη και όχι ως μέσο επιβολής. Με τον τρόπο αυτό, το έργο λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στην ιστορική εμπειρία και τον παρόντα δημόσιο διάλογο.
Ο πατριωτικός τόνος της ταινίας είναι σαφής, αλλά μετρημένος και ώριμος. Δεν βασίζεται σε συναισθηματικές εξάρσεις ή ρητορικές υπερβολές, αλλά στην ανάδειξη της σημασίας της θεσμικής συγκρότησης ως προϋπόθεσης της εθνικής ανεξαρτησίας και της συλλογικής προόδου. Ο πατριωτισμός που προβάλλεται είναι θεσμικός και πολιτικός, εδραιωμένος στην πεποίθηση ότι η ελευθερία και η κυριαρχία ενός κράτους δεν διασφαλίζονται χωρίς διοίκηση, παιδεία και κοινωνική συνοχή. Η επιλογή αυτή προσδίδει στην ταινία χαρακτήρα στοχαστικό και την απομακρύνει από μονοδιάστατες ή λαϊκιστικές αναγνώσεις της ιστορίας.
Η αισθητική γλώσσα του Σμαραγδή υπηρετεί με συνέπεια αυτή την ιδεολογική στόχευση. Η λιτότητα της σκηνοθεσίας, η έμφαση στους διαλόγους και η χρήση συμβολικών εικόνων συνθέτουν έναν κινηματογραφικό λόγο που λειτουργεί περισσότερο ως δοκίμιο παρά ως συμβατικό ιστορικό δράμα. Η ιστορία δεν αναπαρίσταται απλώς, αλλά ερμηνεύεται, προσκαλώντας τον θεατή σε ενεργό προβληματισμό και συμμετοχή.
Συνολικά, ο Καποδίστριας του Γιάννη Σμαραγδή συνιστά μια σοβαρή και συνεκτική κινηματογραφική συμβολή στον διάλογο για την πολιτική συγκρότηση του νεοελληνικού κράτους. Με σεβασμό στην ιστορική πολυπλοκότητα και με σαφή ερμηνευτική θέση, η ταινία υπερασπίζεται την αξία της πολιτικής ηθικής, της θεσμικής σκέψης και του μακροπρόθεσμου εθνικού οράματος. Υπό αυτή την έννοια, ευθυγραμμίζεται πλήρως με την αρχή ότι η ιστορική γνώση δεν αποτελεί απλώς ακαδημαϊκό αντικείμενο, αλλά ουσιώδες στοιχείο εθνικής αυτογνωσίας και άμυνας.
Βιβλιογραφία
1) Σμαραγδής, Γ. (Σκηνοθέτης). (2025). Καποδίστριας [Κινηματογραφική ταινία].
2) Βακαλόπουλος, Απ. (1998). Ιστορία του Νέου Ελληνισμού. Θεσσαλονίκη Εκδόσεις Βάνιας.
3) Κιτρομηλίδης, Π. Μ. (1η έκδοση 1996, 3η Ανατύπωση 2009). Νεοελληνικός Διαφωτισμός: Πολιτικές και κοινωνικές ιδέες. Αθήνα Εκδόσεις ΜΙΕΤ.
4) Κούκκου, Ε. Ε. (2007). Ιωάννης Καποδίστριας: Ο άνθρωπος – ο Ευρωπαίος διπλωμάτης, 1800–1828. Αθήνα Εκδόσεις Πατάκης.
5) Woodhouse, C. M. (1973). Capodistrias: The Founder of Greek Independence. Oxford: Oxford University Press.
