Από την Επιστημονική Ομάδα του Ινστιτούτου Έρευνας και Μελέτης Θουκυδίδης
Το “Επίμετρο” του Παναγιώτη Κονδύλη στη “Θεωρία του Πολέμου” (1997) άνοιξε νέους δρόμους στη στρατηγική σκέψη της Ελλάδας, ειδικά όσον αφορά τις τουρκικές προκλήσεις. Ως γνήσιος ρεαλιστής, ο Κονδύλης μίλησε ανοιχτά για το διευρυνόμενο χάσμα ισχύος ανάμεσα στις δύο χώρες – μια εκτίμηση που ο χρόνος φαίνεται να δικαιώνει.
1. Η Ανάλυση του Κονδύλη για το Γεωπολιτικό Δυναμικό Ελλάδας και Τουρκίας (Προ 1997)
Στην ανάλυσή του για το γεωπολιτικό δυναμικό Ελλάδας και Τουρκίας πριν το 1997, ο Κονδύλης έβλεπε κάτι βαθύτερο από απλούς αριθμούς και στατιστικές. Μιλούσε για την ουσιαστική παρουσία ενός λαού στο χώρο του – πώς η ιστορία του, η κοινωνική του δυναμική και η πολιτική του βούληση διαμορφώνουν και γεμίζουν τον γεωγραφικό χώρο που καταλαμβάνει.
Για την Ελλάδα του 19ου αιώνα και μέχρι το 1922, η δύναμη του ελληνισμού βρισκόταν κυρίως στο έθνος και όχι στο κράτος. Ο ελληνισμός απλωνόταν σαν ένα τεράστιο δίκτυο από την Ουκρανία ως την Αίγυπτο και από τον Καύκασο ως τις ακμάζουσες κοινότητες των Βαλκανίων και της Ευρώπης.
Το νεοσύστατο ελληνικό κράτος προσπαθούσε να μεγαλώσει για να αγκαλιάσει τους Έλληνες στα σύνορά του. Αυτό το πέτυχε κυρίως μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους, φτάνοντας στο απόγειό του το 1920.
Μετά όμως άρχισε η κατηφόρα. Το έθνος ταυτίστηκε με το κράτος όχι επειδή μεγάλωσε το κράτος, αλλά επειδή συρρικνώθηκε δραματικά ο ελληνισμός, που είτε χάθηκε είτε ξεριζώθηκε από τις πατρογονικές του εστίες.
Δυστυχώς, το ελληνικό κράτος δεν κατάφερε ποτέ να προστατέψει ουσιαστικά τον απόδημο ελληνισμό. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η τραγωδία της Κύπρου το 1974, που προκλήθηκε από το καταστροφικό πραξικόπημα της χούντας των Αθηνών.
Αυτή η αδυναμία του κράτους να υπερασπιστεί το έθνος προκαλεί έντονη ανησυχία για το μέλλον, ειδικά όταν βλέπουμε πως δυσκολεύεται να προστατέψει ακόμα και τους Έλληνες εντός των συνόρων του.
Στον αντίποδα η πορεία της Τουρκίας μετά τη διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ήταν εντελώς διαφορετική από της Ελλάδας. Ενώ η Ελλάδα συρρικνωνόταν, η Τουρκία κατάφερε να διατηρήσει την ενότητά της χάρη στον Κεμάλ Ατατούρκ, παρά τη δραματική μείωση των εδαφών της μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Οι εσωτερικές αντιθέσεις στην Τουρκία λειτουργούν με δύο τρόπους: παραλύουν τους αδύναμους, αλλά σπρώχνουν τους ισχυρούς σε επεκτατική πολιτική – σαν ένα είδος φυγής προς τα εμπρός.
Η δημογραφική εξέλιξη της Τουρκίας είναι εντυπωσιακή:
– Το 1927 είχε διπλάσιο πληθυσμό από την Ελλάδα (13,6 έναντι 6,2 εκατομμυρίων)
– Το 1964 η διαφορά έγινε τετραπλάσια (31,1 έναντι 8,4 εκατομμυρίων)
– Το 1991 έφτασε να είναι εξαπλάσια (62 έναντι 10,2 εκατομμυρίων)
Κάθε χρόνο η Τουρκία μεγαλώνει κατά ένα εκατομμύριο – σκεφτείτε το: προσθέτει μια “Ελλάδα” κάθε 7-8 χρόνια! Με τέτοιους ρυθμούς, προβλεπόταν να φτάσει τα 100 εκατομμύρια το 2020, την ώρα που η Ελλάδα γερνάει.
Αυτή η πληθυσμιακή έκρηξη τροφοδοτεί την οικονομική ανάπτυξη:
– Το 1980-1993 η οικονομία αναπτυσσόταν με 4,6% ετησίως
– Το 1997 αναμενόταν 8% ανάπτυξη, με τη βιομηχανία να παράγει το 1/3 του ΑΕΠ (έναντι 1/4 στην Ελλάδα)
– Οι αυξανόμενες ενεργειακές ανάγκες οδηγούν στην απόκτηση πυρηνικών αντιδραστήρων, με ό,τι αυτό συνεπάγεται στρατιωτικά.
Ο νεανικός πληθυσμός της Τουρκίας (πάνω από τους μισούς κάτω των 25 ετών) αναζητά διεξόδους που συνδέονται με την εθνική ταυτότητα και θέση της χώρας.
Τα στοιχεία για τη στρατιωτική ισχύ των δύο χωρών αποκαλύπτουν μια δραματική αλλαγή ισορροπιών υπέρ της Τουρκίας
Το 1980, η Ελλάδα στεκόταν δυνατά – το ΑΕΠ μας έφτανε το 80% του τουρκικού. Δεκαπέντε χρόνια μετά, είχε πέσει στο μισό. Παρόμοια εικόνα και στη βιομηχανία – από το 60% της τουρκικής παραγωγής το ’80, φτάσαμε στο 30% το ’95.
Στις εξαγωγές η πτώση ήταν ακόμη πιο έντονη. Ενώ το ’80 εξάγαμε τριπλάσια από την Τουρκία, το ’95 φτάσαμε να εξάγουμε μόλις το 60% των δικών τους.
Στα στρατιωτικά, η ψαλίδα άνοιξε επικίνδυνα μετά το ’85. Οι Τούρκοι αύξησαν τις κατά κεφαλήν δαπάνες κατά 80%, ενώ εμείς τις μειώσαμε κατά 20%. Το ’95 ξόδευαν σχεδόν διπλάσια από εμάς.
Στους εξοπλισμούς η κατάσταση αντιστράφηκε εντελώς. Από το διπλάσιο υπέρ μας το ’80, φτάσαμε να ξοδεύουν οι Τούρκοι τριπλάσια το ’95. Επιπλέον, ανέπτυξαν δική τους αμυντική βιομηχανία που καλύπτει το 30% των αναγκών τους, ενώ η δική μας έπεσε στο 5%.
Οι προβλέψεις για το 2000 έδειχναν ότι θα διέθεταν υπερδιπλάσια μαχητικά αεροσκάφη από εμάς, με καλύτερη υποστήριξη. Παράλληλα, ξεκίνησαν την παραγωγή 1.500 σύγχρονων αρμάτων, ιδανικών για τη Θράκη. Κατά τον Παναγιώτη Κονδύλη, το κλειδί σε μια πιθανή σύγκρουση θα είναι ο έλεγχος του εναέριου χώρου.
1.1 Η Στρατηγική Σκέψη του Παναγιώτη Κονδύλη για το “Πρώτο Πλήγμα”
Μια από τις πιο ενδιαφέρουσες προτάσεις του Παναγιώτη Κονδύλη αφορά το “πρώτο πλήγμα” ως στρατηγική επιλογή για την Ελλάδα. Πρόκειται για μια προσέγγιση που, ενώ εντάσσεται σε ένα αμυντικό στρατηγικό πλαίσιο, προτείνει επιθετική στρατιωτική δράση.
Στην ανάλυσή του, ο Κονδύλης ξεχωρίζει δύο βασικές έννοιες. Ο προληπτικός πόλεμος ξεκινά όταν η επίθεση του αντιπάλου είναι βέβαιη και επικείμενη. Θεωρείται νόμιμη μορφή αυτοάμυνας – χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η δράση του Ισραήλ στον Πόλεμο των Έξι Ημερών το 1967. Αντίθετα, ο παρεμποδιστικός πόλεμος εκδηλώνεται όταν εκτιμάται ότι ο αντίπαλος ενισχύεται επικίνδυνα, απειλώντας τη μελλοντική ισορροπία δυνάμεων. Στοχεύει στην αποτροπή ανάπτυξης νέων δυνατοτήτων από τον αντίπαλο. Τέτοιος πόλεμος θεωρείται επιθετικός και παράνομος – όπως η επίθεση του Ισραήλ στον ιρακινό πυρηνικό αντιδραστήρα το 1981.
Η πρόταση του Κονδύλη για ένα προσχεδιασμένο και μαζικό πρώτο χτύπημα στοχεύει στον αιφνιδιασμό και την απόκτηση πρωτοβουλίας. Ο απώτερος σκοπός είναι να εξουδετερωθούν τα ζωτικά σημεία της εχθρικής πολεμικής μηχανής με τρόπο αποφασιστικό και καίριο.
1.2 Βασικά χαρακτηριστικά του πρώτου χτυπήματος
Το πρώτο χτύπημα είναι καθοριστικό – σηματοδοτεί την έναρξη των πολεμικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα. Χρειάζεται προσεκτικό σχεδιασμό σε επιχειρησιακό επίπεδο, ενώ η εκτέλεση γίνεται στο πεδίο της μάχης.
Η επιτυχία του απαιτεί εξονυχιστική προετοιμασία και σημαντική στρατιωτική δύναμη. Τα πυρά πρέπει να καλύπτουν ολόκληρη την τουρκική επικράτεια για να μπορούν να χτυπηθούν εχθρικοί στόχοι παντού.
Η αεροπορία παίζει πρωταγωνιστικό ρόλο, αφού η κρίσιμη μάχη θα κριθεί στον αέρα. Ακόμη και μια χώρα που ακολουθεί αμυντική στρατηγική μπορεί να αναγκαστεί να επιτεθεί πρώτη αν τα σύγχρονα οπλικά συστήματα δίνουν ξεκάθαρο πλεονέκτημα στον επιτιθέμενο. Όσο πιο προηγμένα όπλα έχει κανείς, τόσο πιο ευάλωτος γίνεται αν μείνει στην άμυνα.
1.3 Κριτική Ματιά στο “Πρώτο Πλήγμα” και το Στρατηγικό του Υπόβαθρο
Η θέση του Κονδύλη έχει ανοίξει μια ενδιαφέρουσα συζήτηση στους στρατιωτικούς κύκλους. Πολλοί αναλυτές βρίσκουν παραλληλισμούς ανάμεσα στη θεωρία του “πρώτου πλήγματος” και στο φιλόδοξο σχέδιο του Μεταξά για τα Δαρδανέλια το 1913-1914.
Και στις δύο περιπτώσεις βλέπουμε μια επιθετική λογική – στη μία για να ξεκινήσει ο πόλεμος, στην άλλη για να διεξαχθεί. Όμως, το σχέδιο Μεταξά, παρότι έξυπνα σχεδιασμένο ως αποτρεπτικός πόλεμος, είχε λίγες πιθανότητες να πετύχει. Οι Μεγάλες Δυνάμεις της εποχής δεν ήθελαν καν να ακούσουν για ελληνοτουρκική σύρραξη, ενώ ήταν πρακτικά αδύνατο να επιτευχθεί πλήρης αιφνιδιασμός ή ναυτική υπεροχή.
Είναι σημαντικό να θυμόμαστε πως η δύναμη ενός έθνους δεν μετριέται μόνο με αριθμούς – πληθυσμό, μέγεθος στρατού, οικονομικά μεγέθη ή στρατιωτικές δαπάνες. Εξίσου καθοριστικοί είναι παράγοντες που δεν μπαίνουν εύκολα σε στατιστικές: η ποιότητα της ηγεσίας, το ηθικό των στρατευμάτων, το επίπεδο εκπαίδευσης και η στρατηγική σκέψη. Η ιστορία άλλωστε έχει δείξει πολλές φορές πως ο αδύναμος στα χαρτιά μπορεί να βγει νικητής στο πεδίο της μάχης.
3. Προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ελλάδα σήμερα:
Η γεωγραφική διαμόρφωση της χώρας μας αποτελεί σημαντικό μειονέκτημα. Τα διάσπαρτα νησιά και η έλλειψη στρατηγικού βάθους καθιστούν την άμυνα δύσκολη, ειδικά απέναντι στην Τουρκία που μπορεί να χτυπήσει σχεδόν παντού με σχετικά απλά οπλικά συστήματα.
Το δημογραφικό πρόβλημα έχει πάρει ανησυχητικές διαστάσεις. Η γήρανση του πληθυσμού και η υπογεννητικότητα επηρεάζουν αρνητικά τόσο την οικονομία όσο και την αμυντική ικανότητα της χώρας.
Η οικονομία παραμένει προβληματική. Η βιομηχανία μας έχει μείνει στάσιμη εδώ και 15+ χρόνια, ενώ το εμπορικό ισοζύγιο παρουσιάζει συνεχώς μεγάλα ελλείμματα.
Στον αμυντικό τομέα, η εξάρτηση από το εξωτερικό έχει αυξηθεί δραματικά. Η εγχώρια αμυντική βιομηχανία έχει συρρικνωθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια.
Τέλος, λανθασμένες πολιτικές επιλογές εμπόδισαν την ανάπτυξη συνεργασιών στην αμυντική βιομηχανία. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο κατακερματισμός των παραγγελιών αεροσκαφών, που αύξησε το κόστος και μείωσε την αποτελεσματικότητα.
4. Πολιτικοί και Ιδεολογικοί Παράγοντες
Η ιστορία μάς έχει διδάξει πως η οικονομική συνεργασία δεν εξαλείφει αυτόματα τις γεωπολιτικές εντάσεις. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η έντονη εμπορική σχέση Γαλλίας-Γερμανίας πριν τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Η ρομαντική ιδέα ότι “οι λαοί δεν έχουν να χωρίσουν τίποτα” είναι περισσότερο προϊόν διανοουμένων παρά λαϊκή πεποίθηση.
Η στάση του Μπουλέντ Ετσεβίτ το 1974 φανερώνει πως στην τουρκική εξωτερική πολιτική, η ιδεολογική ταυτότητα υποχωρεί μπροστά στα εθνικά συμφέροντα.
Η ελληνική πολιτική είχε επενδύσει υπερβολικά στο παρελθόν στην ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας. Η ΕΕ δυσκολεύεται να διαχειριστεί μια χώρα με πληθυσμό που σύντομα θα αγγίξει τα 100 εκατομμύρια.
Η Τουρκία ακολουθεί αυτόνομη στρατηγική στη σχέση της με τις ΗΠΑ, εξασφαλίζοντας προηγμένο στρατιωτικό εξοπλισμό και προωθώντας τα δικά της συμφέροντα.
5. Από το 1997 στο Σήμερα: Η Τουρκική Προκλητικότητα και η Ελληνική Στρατηγική
Από το 1997 μέχρι σήμερα, η Τουρκία έχει αλλάξει ριζικά. Έχει αναδειχθεί σε σημαντική περιφερειακή δύναμη, με εντυπωσιακή οικονομική ανάπτυξη, δυναμικό πληθυσμό και αξιοσημείωτη τεχνολογική πρόοδο – κατακτώντας έτσι μια θέση στο τραπέζι των G20. Ο Ερντογάν, στο τιμόνι της χώρας, έχει επιβάλει ένα όλο και πιο αυταρχικό καθεστώς, αναβιώνοντας νεο-οθωμανικά οράματα που τρέφουν συλλογικές φαντασιώσεις επέκτασης και κυριαρχίας. Όμως, η επεκτατική πολιτική και οι διεκδικήσεις δεν είναι απλά θέμα ενός ηγέτη – είναι βαθιά ριζωμένες στην τουρκική στρατηγική και θα επιμείνουν ανεξάρτητα από το ποιος βρίσκεται στην εξουσία.
5.1 Τουρκικές διεκδικήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο:
Η Τουρκία επιμένει να προκαλεί εντάσεις στην Ανατολική Μεσόγειο με τις διεκδικήσεις της. Αρνείται να υπογράψει τη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 και δε δέχεται ότι τα νησιά έχουν δικαιώματα σε θαλάσσιες ζώνες. Αντίθετα, επικαλείται την “ευθυδικία” λόγω του μήκους των ακτών της, παρότι οι ίδιοι οι χάρτες της δείχνουν χρήση της μέσης γραμμής.
Η κλιμάκωση ξεκίνησε το 2004, όταν άρχισε να διεκδικεί την περιοχή δυτικά της Κύπρου μετά τη συμφωνία ΑΟΖ Κύπρου-Αιγύπτου. Το 2008, η τουρκική TPAO ξεκίνησε έρευνες νότια του Καστελόριζου, μέσα στην ελληνική υφαλοκρηπίδα.
Το 2012 η Τουρκία προχώρησε ακόμη παραπέρα, διεκδικώντας επίσημα τη θαλάσσια περιοχή μεταξύ Κύπρου και ελληνικών νησιών. Η κατάσταση κορυφώθηκε το 2020 με το δόγμα της “Γαλάζιας Πατρίδας” και την κατάθεση χάρτη στον ΟΗΕ που διεκδικεί 145.000 τ.χλμ.
Η Ελλάδα, έχοντας υπογράψει τη Σύμβαση του ’82, διατηρεί πλήρη δικαιώματα στις θαλάσσιες ζώνες της. Το παράνομο “Τουρκολιβυκό Μνημόνιο” του 2019 αγνοεί εντελώς τα ελληνικά νησιά, με την Ελλάδα να απαντά υπογράφοντας συμφωνία ΑΟΖ με την Αίγυπτο το 2020.
5.2 Η Ελληνική Στρατηγική Σήμερα
Η χώρα μας βρίσκεται αντιμέτωπη με μια άμεση και υπαρκτή απειλή από την Τουρκία. Η ισορροπία δυνάμεων είναι δυσμενής και συνεχίζει να χειροτερεύει – πρόκειται για μια κατάσταση που απαιτεί άμεση αντιμετώπιση.
Για να αναχαιτίσουμε την τουρκική επιθετικότητα, που αποτελεί ζωτική απειλή για την ασφάλειά μας, χρειάζεται να:
– Εκσυγχρονίσουμε και ενισχύσουμε τις ένοπλες δυνάμεις μας
– Αναβαθμίσουμε ποιοτικά τον στρατιωτικό μας εξοπλισμό
– Να συνεχίσουμε και να διατηρήσουμε τις στρατηγικές σχέσεις με χώρες όπως η Γαλλία, οι ΗΠΑ, το Ισραήλ, η Αίγυπτος και τα Αραβικά Εμιράτα
– Αναζωογονήσουμε την εγχώρια αμυντική βιομηχανία που έχει παραμεληθεί εδώ και χρόνια
Παράλληλα, οφείλουμε να χτίζουμε γέφυρες συνεννόησης με γειτονικές χώρες και να εξασφαλίζουμε την ελεύθερη ναυσιπλοΐα στο Αιγαίο. Στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, έχουμε κάθε δικαίωμα να θέτουμε το ζήτημα των τουρκικών απειλών, επικαλούμενοι το άρθρο 4 για πολιτικές διαβουλεύσεις.
Είναι σημαντικό να προετοιμαζόμαστε για το ενδεχόμενο η Τουρκία να δράσει αυτόνομα, χωρίς να περιμένουμε βοήθεια από συμμάχους. Παράλληλα, η προσέγγιση της τουρκικής κοινωνίας μέσω της δημόσιας διπλωματίας, αναγνωρίζοντας τις εσωτερικές της διαφορές και προβάλλοντας θετικά παραδείγματα συνεργασίας, παραμένει κρίσιμη.
6. Συμπέρασμα
Είκοσι πέντε χρόνια μετά, οι αναλύσεις του Κονδύλη μοιάζουν προφητικές. Μας βοηθούν να καταλάβουμε την κλιμακούμενη τουρκική επιθετικότητα και μας υπενθυμίζουν πόσο αναγκαία είναι μια στιβαρή εθνική στρατηγική. Η χώρα μας έχει ακόμα τη δυνατότητα να προστατέψει τα συμφέροντά της, αλλά χρειάζεται να εντείνουμε τις προσπάθειές μας για να διαφυλάξουμε το Αιγαίο και να αντιμετωπίσουμε τις σημερινές προκλήσεις. Χρειαζόμαστε μια σφαιρική προσέγγιση που θα αξιοποιεί τόσο τη στρατιωτική όσο και τη διπλωματική ισχύ, με ψύχραιμες αποφάσεις βασισμένες σε πραγματικά στοιχεία και θεσμικές διαδικασίες, μακριά από συναισθηματισμούς.
Βιβλιογραφία
1) Επίμετρο του Παναγιώτη Κονδύλη με θέμα «Γεωπολιτικές και στρατηγικές παράμετροι ενός ελληνοτουρκικού πολέμου» στο βιβλίο του «Θεωρία Πολέμου», Εκδόσεις Θεμέλιο (1998) (πατήστε εδώ).
2) Περιοδικό Respublica (2020) Άρθρο των κ.κ. Γιώργου Κουτσαντώνης και Μιχάλη Θεοδοσιάδη με θέμα «Η Ανατολική Μεσόγειος και ο πολιτικός ρεαλισμός».
3) Περιοδικό Στρατηγικόν τεύχος 1 (2017) Άρθρο του κ. Παναγιώτη Γκαρτζονίκα Αντιστράτηγου ε.α. με θέμα «Η Εθνική Ισχύς και το Πρώτο Πλήγμα από τον Μεταξά στον Κονδύλη».
4) Ιστοσελίδα Liberal 17-09-2018 Άρθρο του κ. κ. Ιωάννη Ν. Κωνσταντόπουλου γεωπολιτικό αναλυτή, διεθνολόγο και νομικό «Οι αυταπάτες των Αθηνών περί «πυλώνα σταθερότητας σε Βαλκάνια, Αν. Μεσόγειο, νέο προμαχώνα της Δύσης» (πατήστε εδώ).
5) University Of Nicosia, Cyprus Center for European and International Affairs, Eastern Mediterranean Policy Note (Μάϊος 2023) Δημοσίευση του κ. Κυριακού Ρέβελα «ΣΚΕΨΕΙΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΘΝΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΙΣ ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ» (πατήστε εδώ).
6) Περιοδικό Στρατηγικόν τεύχος 1 (2017) Άρθρο του κ. Δημητρίου Γκίνη Αντιστρατήγου ε.α. με θέμα «Ο Κονδύλης και η Νίκη σε ένα Ελληνοτουρκικό Πόλεμο».
7) ΑΔΙΣΠΟ, Διακλαδική Επιθεώρηση, Μάρτιος – Ιούνιος 2016, Άρθρο του Ασμχου (ΜΗ) κ. Τρύφωνα Στράγκα Σπουδαστή 13ης Σειράς ΑΔΙΣΠΟ με θέμα «Παναγιώτης Κονδύλης»
8) Ινστιτούτο Εξωτερικών Υποθέσεων, Νέοι Ακαδημαϊκοί Ερευνητές (Φεβρουάριος 2021) Έκθεση αρ.3 «ΟΙ ΟΡΙΟΘΕΤΗΜΕΝΕΣ ΘΑΛΑΣΣΙΕΣ ΖΩΝΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟ ΚΑΙ ΟΙ ΔΙΕΚΔΙΚΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΙΑΣ ΑΠΟ ΤΟ 2000 ΩΣ ΣΗΜΕΡΑ (συνολική επισκόπηση υπό το πρίσμα του Δικαίου της Θάλασσας).
